હૈદરાબાદઃ ફ્રેન્ચ ઈન્ડોલોજિસ્ટ સિલ્વેન લેવીએ તેમના પુસ્તક મધર ઓફ વિઝડમમાં લખ્યું છે કે, ભારત તેની પૌરાણિક કથાઓ તેના પડોશી દેશો સુધી પહોંચાડવામાં સફળ રહ્યું છે. તેથી તે કથાઓ આખા વિશ્વમાં ફેલાવામાં સફળ રહી છે. લેવીએ લખ્યું છે કે, ભારત ન્યાય અને દર્શનશાસ્ત્રનું જનક છે. ભારતે એશિયાના ત્રણ ચતુર્થાંશ લોકોને એક ભગવાન, એક ધર્મ, એક સિદ્ધાંત, એક કલા આપ્યા છે. જેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ ઋષિ વાલ્મીકિ દ્વારા લખાયેલ રામાયણ છે.
![Etv Bharat Gujarat](https://etvbharatimages.akamaized.net/etvbharat/prod-images/16-07-2024/21967885_e_aspera.jpg)
સૌથી વધુ પ્રસારિત વૈશ્વિક મહાકાવ્ય:
રામાયણ એ વિશ્વની સૌથી મોટી નૈતિક ગાથાઓમાંની એક છે. તે દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના દેશોની સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓમાં પણ પ્રભાવશાળી ઉત્પ્રેરક છે. દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના દેશોના નાટકો, સંગીત, ચિત્રો, શિલ્પો, શાહી સ્પર્ધાઓ વગેરેમાં રામાયણની ઝલક સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે. કેટલાક દેશોના સામાજિક રિવાજો અને વહીવટી સિદ્ધાંતોમાં પણ અગ્રણી પ્રતિનિધિત્વનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક દેશોમાં આ પ્રભાવ 1,500 વર્ષ અથવા વધુ પહેલાં શરૂ થયો હતો. માત્ર હિંદુ સંસ્કૃતિઓમાં જ નહીં, બૌદ્ધ અને મુસ્લિમો વચ્ચે પણ. એવું કહેવું ખોટું નહીં હોય કે રામાયણ કદાચ વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ ભજવાયેલ નાટ્ય છે.
સમય જતાં, ઘણા દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના શાસકોએ ભગવાન 'રામ'નું બિરુદ અપનાવ્યું છે. ભગવાન વિષ્ણુ સાથે સંબંધિત ચિત્રો તેમના શાહી ચિહ્નને શણગારવા લાગ્યા. આ સાથે, દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના શહેરો અને મહાનગરો પણ ઋષિ વાલ્મીકિના મહાકાવ્ય રામાયણમાં ઉલ્લેખિત પ્રતિષ્ઠિત સ્થળોના નામ પર રાખવામાં આવ્યા.
![Etv Bharat Gujarat](https://etvbharatimages.akamaized.net/etvbharat/prod-images/16-07-2024/21967885_c_aspera.jpg)
દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાઈ સંસ્કૃતિઓમાં રામાયણના સતત વારસાને કારણે, ભારતીય સાંસ્કૃતિક સંબંધો પરિષદ મહાકાવ્યના સેંકડો સંસ્કરણોની ઉજવણી કરવા આંતરરાષ્ટ્રીય રામાયણ ઉત્સવનું આયોજન કરી રહી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રામાયણ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં આવતા દેશોમાં સાંસ્કૃતિક અને સૌંદર્યલક્ષી પ્રભાવ ધરાવે છે.
થાઈલેન્ડ પાસે રામાયણનું પોતાનું વર્ઝન છે. જેને રામકીન કહે છે. આ ખોન નૃત્ય નાટક શૈલી તેના પર આધારિત છે. જ્યારે ફિલિપાઇન્સમાં, આ મહાકાવ્યનું ફિલિપિનો સંસ્કરણ સિંગકિલ નૃત્ય શૈલીમાં જોવા મળે છે. જે મહારદીય લવણ પર આધારિત છે.
કાકાવિન રામાયણ જાવા ટાપુમાં છે. મ્યાનમાર અને કંબોડિયામાં સ્વદેશી નિર્માણ પર આધારિત તેમના પોતાના નાટકીય પ્રદર્શન અને રામાયણ બેલે છે. આ સિવાય મ્યાનમાર, લાઓ પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક, સિંગાપોર, મલેશિયા અને વિયેતનામમાં પણ રામાયણની પોતાની પરંપરા છે.
![Etv Bharat Gujarat](https://etvbharatimages.akamaized.net/etvbharat/prod-images/16-07-2024/21967885_d_aspera.jpg)
બૌદ્ધ રામાયણ:
મ્યાનમાર, લાઓસ, કંબોડિયા અને થાઈલેન્ડ એવા દેશો છે જ્યાં લોકો મુખ્યત્વે બૌદ્ધ ધર્મને અનુસરે છે. આ દેશોમાં પણ, બૌદ્ધ વિવિધતા અને પુનઃઅર્થઘટનની સમાંતર, રામાયણની મુખ્ય પરંપરાઓની ઝલક પણ જોવા મળે છે.
મહાકાવ્ય, યમાયણ અથવા યમ જટદવ એ રામાયણનું બર્મીઝ સંસ્કરણ છે. જે થરવાડા બૌદ્ધ ધર્મના સિદ્ધાંતમાં જાટક કથા ગણાય છે. આમાં રામને યમ અને સીતાને થિડા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. તે અગિયારમી સદીના રાજા અનવરથના શાસન દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલી મૌખિક દંતકથાઓ સાથે જોડાયેલ હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો કે, તેનું સંસ્કરણ આજે દેશમાં વધુ પ્રચલિત છે. જેને થાઈ વર્ઝન પણ ગણવામાં આવે છે. જેમાં રામકીન પાસેથી લીધેલી ઘણી પ્રેરણાઓ સામેલ છે.
તે અઢારમી સદીમાં અયુથયા સામ્રાજ્યમાં લોકપ્રિય બન્યું હતું. સોળમીથી ઓગણીસમી સદી સુધી ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયાની સંસ્કૃતિઓમાંથી બિન-બૌદ્ધ તત્વોનું જોડાણ. રામાયણના અન્ય રૂપાંતરણોથી અલગ કરીને, પરંપરાગત બર્મીઝ નૃત્ય સ્વરૂપો અને કોસ્ચ્યુમિંગના વાઇબ્રન્ટ અને એથ્લેટિક સૌંદર્યલક્ષી ઘટકોના સમાવેશ દ્વારા યામ જટડો અનન્ય બનાવવામાં આવે છે.
રામાયણના અન્ય બૌદ્ધ પુનર્લેખનને લાઓ મહાકાવ્ય માનવામાં આવે છે. જેને ફ્રા લક ફ્રા રામ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. મહાકાવ્યની મોટાભાગની ક્રિયા મેકોંગ નદીના કિનારે થાય છે. દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ સમાજમાં મેકોંગ નદીની એ જ ભૂમિકા છે જે રીતે ભારતીય સમાજમાં ગંગાની છે.
![Etv Bharat Gujarat](https://etvbharatimages.akamaized.net/etvbharat/prod-images/16-07-2024/21967885_b_aspera.jpg)
ફ્રા લકને મહાકાવ્યના મુખ્ય નાયક ફ્રા રામા રામનું લાઓ સંસ્કરણ માનવામાં આવે છે. જેમને ગૌતમ બુદ્ધના દિવ્ય પુરોગામી માનવામાં આવે છે. લાઓ સમાજમાં તે નૈતિક અને ધાર્મિક પૂર્ણતાના શિખરનું પ્રતીક છે. એ જ રીતે, રાવણનું લાઓ સંસ્કરણ, હેપમન્સાઉન, મારના પુરોગામી માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ તે રાક્ષસી એન્ટિટી છે જેણે બુદ્ધના મુક્તિના માર્ગમાં અવરોધ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
કંબોડિયન રાષ્ટ્રીય મહાકાવ્ય રેમકારમાં, રામનું નામ બદલીને પ્રેહ રેમ, લક્ષ્મણનું નામ પ્રેહ લેક અને સીતાનું નામ નેંગ સેડા રાખવામાં આવ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, રીમકર વ્યવહારીક રીતે સાતમી સદીના છે. આજે, ખ્મેર લોકો માટે તેમના નૃત્ય સ્વરૂપ લાખોનનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે તે સૌથી મહત્વપૂર્ણ માધ્યમોમાંનું એક છે. રેમકર આઇકોનોગ્રાફી પર આધારિત ચિત્રો ખ્મેર શૈલીમાં રોયલ પેલેસ તેમજ અંગકોર વાટ અને બાંટેય શ્રી મંદિરોની દિવાલો દર્શાવે છે.
કંઈક અંશે વાલ્મીકિ રામાયણના ઉત્તરકાંડની જેમ, રેમકર પણ નેંગ સેડાના ગુણને પ્રીહ રીમના અગ્નિ દ્વારા અજમાયશ દ્વારા પરીક્ષણ કરે છે. તેણી તેને પસાર કરે છે, પરંતુ તેણી તેના પરના વિશ્વાસના અભાવથી ઊંડે અપમાન અનુભવે છે. તે તેમને છોડીને આશ્રમમાં આશ્રય લે છે. જ્યાં તે તેના અને પ્રેહ રીમના જોડિયા બાળકોને જન્મ આપે છે. જેમને તેમના પિતા સાથે ફરી મળવાનું છે.
થાઇલેન્ડનું રાષ્ટ્રીય મહાકાવ્ય, રામાકીન, 700 વર્ષ જૂનું હોવા માટે વ્યાપકપણે જાણીતું છે. જો કે, 1766-1767માં બર્મીઝ કોનબંગ રાજવંશના સેનાપતિઓની આગેવાની હેઠળના અયુથયાના ઘેરા દરમિયાન તેના મોટા ભાગના સંસ્કરણો નાશ પામ્યા હતા અથવા ખોવાઈ ગયા હતા.
વર્તમાન સંસ્કરણ સિયામના ચક્રી વંશના પ્રથમ રાજા, રાજા રામ Iના શાસનકાળનું છે. આ સંસ્કરણ આજે થાઇલેન્ડમાં પ્રદર્શનાત્મક અને શૈક્ષણિક રીતે લોકપ્રિય છે. દશરથ નાટક તરીકે જાણીતી જાતિ કથા ઉપરાંત, રામકિયાન વિષ્ણુ પુરાણ અને હનુમાન નાટકમાંથી પ્રેરણા લે છે.
આમ, રામાકિઅન એપિસોડ વાલ્મીકિના મહાકાવ્ય સાથે ગાઢ સામ્યતા ધરાવે છે, જેના પ્લોટ અને પેટાપ્લોટ્સ અયુથયાની ભૂગોળ અને નૈતિકતા પર સુપરિમ્પોઝ કરવામાં આવે છે. જે ફ્રા રામના રૂપમાં ફ્રા નારાયણ (વિષ્ણુ અથવા નારાયણ)ના દિવ્ય અવતારની સાક્ષી છે. આજે, થાઇલેન્ડમાં તમામ નાંગ અને ખોન પ્રદર્શન માટે રામક્યેન મુખ્ય પ્રદર્શન માધ્યમ છે.
રામાયણનું ઇસ્લામિક સંસ્કરણ:
લોકોને ઘણીવાર જાણીને આશ્ચર્ય થાય છે કે વિશ્વનું સૌથી મોટું મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર હોવા છતાં, રામાયણ અને સરેરાશ તમામ ભારતીય પુરાણોનું ઇન્ડોનેશિયામાં અવિરત વર્ચસ્વ રહ્યું છે. જાવાનીસ શહેર યોગકાર્તા એ રામના રાજ્યની રાજધાની અયોધ્યા નામનું એક સ્વરૂપ હોવાનું માનવામાં આવે છે. કેન્દ્રતારી રામાયણ સહિત રામાયણના જાવાનીઝ રૂપાંતરણો સામાન્ય રીતે પપેટ શો દ્વારા મંચાય છે. જે વાયાંગ કુલિત તરીકે ઓળખાય છે. આ ઘણી રાતો સુધી ચાલુ રહે છે. જાવાનીઝ રામાયણ બેલે પ્રદર્શન વાયાંગ વોંગ પરંપરાને અનુસરે છે. તે સામાન્ય રીતે હિંદુ મંદિર, યોગકર્તા પુરવિસતા સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર અને હયાત રીજન્સી યોગકાર્તા હોટેલમાં યોજાય છે.
મલેશિયન મહાકાવ્ય, હિકાયત સેરી રામા, સંભવતઃ ટાપુઓના ઇસ્લામીકરણ પહેલા અને પછી તમિલ વેપારીઓ સાથેના પ્રદેશના સંપર્કનું ઉત્પાદન છે. એવું માનવામાં આવે છે કે 1300 થી 1700 એડી વચ્ચે, રામાયણ હિકાયત શૈલીમાં પરિવર્તિત થઈ હતી. હિકાયતનો અર્થ અરબીમાં 'કથાઓ' થાય છે. જે મલય સાહિત્યિક પરંપરામાં અભિન્ન સ્વરૂપ બની ગયું. વાયાંગ કુલિત પરંપરામાં, રાજા વણ (રાવણ)ને પ્રમાણમાં વધુ માનનીય અને ન્યાયી તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે સેરી રામા (રામ)ને પ્રમાણમાં ઘમંડી અને સ્વ-ન્યાયી તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
ફિલિપાઇન્સમાં, રામાયણને મહારડિયા લવાના તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમાં ઇસ્લામિક તત્વો, દૂતો, સુલતાન અને શાહ જેવા બિરુદ અને અલ્લાહની સ્વીકૃતિનો પણ સમાવેશ થાય છે. મહાકાવ્યમાં દારાંગન પૌરાણિક કથાઓ છે જેનો ઇતિહાસ તેમના મહાકાવ્યના પ્રદર્શનમાં જડિત હોવાનું કહેવાય છે. ડારેન્જેન સંસ્કરણ મહાકાવ્યના મલેશિયન અનુકૂલન સાથે ઘણી સમાનતા ધરાવે છે. એવું કહેવાય છે કે આ ઇસ્લામના આગમન પહેલાનું હતું. સિંગકિલ નૃત્ય શૈલી દ્વારા મહાકાવ્યના પ્રદર્શનમાં પર્યાવરણીય અધોગતિ અને વિકાસની રૂપક જોવા મળે છે. જ્યાં કલાકારો ચતુરાઈથી વાંસની લાકડીઓનો ઉપયોગ કરીને રસ્તો બનાવે છે.
બહુમુખી પ્રેરણાઓનો ખજાનોઃ
દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ સંસ્કૃતિ પર રામાયણની કાયમી છાપ એ હિંદ મહાસાગર પ્રદેશના ભારતીય વસાહતીકરણનો જીવંત વારસો છે. રામનું વ્યક્તિત્વ મલય દ્વીપસમૂહ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં અને ઉત્તરમાં શાસન કરનારા અથવા વેપાર કરનારા ભારતીય રાજાઓની પેઢીઓ માટે માર્ગદર્શક પ્રેરણા છે. દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર. આ અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં, રામનું અલૌકિક વર્તન સામાન્ય રીતે વધુ માનવીય, જીવંત અને વિશ્વાસપાત્ર છે. આ તેને સામાન્ય પ્રેક્ષકો માટે વધુ નૈતિક રીતે સુલભ બનાવે છે.
અંતે રામ પૂર્ણતાના માર્ગ પર છે; સીતા પણ ખામીયુક્ત છે, જ્યારે તે ક્યારેય પદભ્રષ્ટ થવાની અપેક્ષા રાખતી નથી; અડગ ભાઈ અને વાલી લક્ષ્મણમાં ક્રોધ જેવી કેટલીક ખામીઓ છે; અને રાવણ, તેના અહંકાર અને મહત્વાકાંક્ષા હોવા છતાં, મુક્તિની શોધમાં છે. એવું લાગે છે કે મહાન ભારતીય મહાકાવ્યના દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના સંસ્કરણો લાખો ભારતીયો દ્વારા કહેવામાં આવેલી 'મૂળ' વાર્તા તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે તે નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે.